Дауыс көмекшісі

kk
Қазақша
Русский
English
location

Қазыналық саясатқа шолу (2022 қорытындылары)

2023 жылы қазыналық саясатты дамытудың тәуекелдері мен келешектері

Өткен жылдың сәуір-мамырында Ресей мен Украина арасындағы әскери қақтығыс салдарынан геосаяси шиеленіс ушыға түсті. Шикізат пен тауар жеткізу жолдарында және мұнай тасымалдауда әр түрлі кедергілер пайда болды. Осының барлығы экономикаға қосымша қолдау көрсету керектігін көрсетті. Соның нәтижесінде Үкімет 2022 жылға арналған бюджет бойынша жоспарды қайта қарап, шығыстарды көбейтті.

Шығыстарды өтеу үшін ҚР Ұлттық қорынан түсетін кепілді трансферттердің деңгейі (жоспарды+1.6 трлн теңгеге қайта қарау) және бюджеттің меншікті кірістері (+3.5 трлн теңгеге қайта қарау) қайта қаралды. Бұл ретте айта кетер жайт, мемлекттен қолдау көрсету қысқа мерзім ішінде ең алдымен сұраныстың артуына әсер етеді. Ал бұл өз кезегінде экономикада инфляцияның бас көтеруіне әкеп соғады.

Жыл қорытындысы бойынша бюджет тапшылығы азайды. Бұған соңғы 5 жыл ішінде салық түсімдерінің рекордтық көлемде түсуі және бюджеттің шығыс бөлігі бойынша жоспарлардың аяғына дейін орындалмай қалғандығы себеп болды. Бюджетке сондай-ақ ҚР Ұлттық қорынан трансферттердің түсуі күшті ықпал етті.

Егер бұл түсімді есепке алмаса, бюджеттің мұнайды есептемегендегі тапшылығы тереңдеп, өткен жылдардағы тапшылықтардан да асып түсер еді.

Осылайша бір сөзбен айтқанда салық-бюджет саясатының одан әрі дамуы әдеттегідей сыртқы макроэкономикалық ахуалдарға және энергия қорларының (мұнай,газ, көмір ж.т.б) бағасына көп тәуелді.

Бұл ретте біздің ойымызша қазіргі таңда экономиканың әртүрлі салаларын дамыту бойынша әзірленіп жатқан жаңа тұжырымдамалар бюджеттің шығыс бөлігіне салмақ түсіре беретін болады. Әрине, бұл тұжырымдамалар елдің әлеуметтік-экономикалық дамуын қамтамасыз етуге арналған.

Бюджеттің кіріс бөлігін ұлғайту, мұнайдан түсетін түсімдердің үлесін азайту күрделі мәселе болып қала бермек. Өйткені бұған әлемдегі саяси/экономикалық шиеленістер әсер етері анық. Дегенмен бұл ізгі ниеттер 2023-2025 жылдарға арналған республикалық бюджетте жоспарланған.

Бұл жағдай біздің пікірімізше ағымдағы жылы жоспарланған салық-бюджет саясатын атқаруда біршама айқынсыздық тудыруы мүмкін.

Тақырып туралы толық мағлұматты төмендегі құжаттан оқыңыз

Клара Сейдахметова

Аға талдаушы

09 қазан 23

379

Жұмыссыз қалмау жолдары: еңбек нарығының болашағы туралы нені білу қажет

Дүниежүзілік экономикалық форумның сарапшылары (ДЭФ) бизнестің дамуы, мамандықтар мен дағдылар туралы алдағы 5 жылға жаңа болжамдар ұсынды. ДЭФ зерттеуі ірі жұмыс берушілер арасында жүргізілген сауалнамаға және олардың бизнесті, мамандықтарды және дағдыларды дамытуға қатысты болжамдарына негізделді. Сауалнамаға әлемнің барлық аймақтарын қамтитын 45 экономиканы және 27 салалық кластерді қамтитын, 11.3 миллионнан астам адам жұмыс істейтін 803 компания қатысты.

Негізгі тұжырымдар:

  • Жұмыс берушілердің болжауынша жұмыс орындарының 23%-ы құрылымдық өзгеріске ұшырайды;
  • «жасыл экономика» - жаңа жұмыс орындарының басты қайнар көзі;
  • еңбек нарығы үшін ең үлкен қауіп – экономикалық сын-қатерлер;
  • озық технологиялар бизнесті дамытудың басты қозғаушы күші болып қала бермек;
  • сауалнама жүргізілген компаниялардың шамамен 75%-ы 2027 жылға қарай жасанды интеллектіні енгізуді жоспарлауда;
  • 2027 жылға қарай бизнес-міндеттердің 43%-ға жуығын машиналар орындайтын болады;
  • ең сұранысқа ие мамандық – жасанды сана және машиналық оқыту бойынша мамандар;
  • талдамдық ой – мансап жемісті болуы үшін қажетті негізгі дағды;
  • сауалнамаға жауап берген жұмыс берушілердің 47%-ы жұмысқа адам алуда олардың дағдыларын бағалайды, ал 45%-ы диплом талап етеді;
  • алдағы бес жылда жұмыскерлерге қажетті дағдылардың 44%-ы ескіреді, 10 қызметкердің алтауы оқыту курстарынан өтулері керек болады;
  • Қазақстанда жұмыспен қамтылғандардың 5%-ы ғана өздерінің біліктіліктерін жыл сайын арттырады.

Біржолғы зерттеулер


еңбек нарығыБизнесАлександра Молчановская

06 қыркүйек 23

1721

Қаржылық аналитика: күнделікті шығындарға қанша ақша жұмсаймыз?

Күнделікті өмірімізде ақшаны оңды-солды әртүрлі шығындарға жұмсайтынымыз белгілі. Шығындардың көлемі қажеттілігімізге, мән-жайларға және басқа да себептерге қарай әрқалай болып келеді. 

Кейбіреулерге тамақтың сапалы болуы маңызды болса, басқалар тұрақты түрде несие өтеуге мәжбүр болады. Ал базы-біреулер көңіл көтеруге, демалуға 
құмар келеді. Алайда мынадай сұрақтар жиі туындайды: қажеттіліктердің барлығына табысымыз жетеді ме? Лайықты, жайлы өмір сүру үшін қанша ақша керек? Біз өзімізді шығындарымыздың көлеміне қарап, орта тап өкілдеріне жатқыза аламыз ба?

Осыған байланысты біз базалық шығындарға, яғни әрбір адам немесе отбасы үшін сәл де болса жайлы өмір сүруге және негізгі өмірлік қажеттіліктерді қанағаттандыруға қажетті шығындарға талдау жүргізуді ұйғардық. Зерттеу нәтижесі бойынша біз Алматы мен Астана қызметкерлерін олардың табыстары мен шығындарына қарай 6 топқа бөлдік және сондай-ақ әрбір тапқа тиесілі мөлшерді анықтадық, мысалы әлеуметтік аз қамтылғандар, төмен қамтылғандар, төменгі орта тап, орта тап, табыс жоғары және толық қамтамасыз етілгендер.

Негізгі тұжырымдар:

  • Ай сайын базалық шығындарға орта есеппен 246.3 мың теңге немесе жалақының 60%-ы кетеді.
  • Ең көп шығындар жалақы алғаннан кейінгі алғашқы 4 күн ішінде жұмсалады екен.
  • Мегаполистерде жайлы өмір сүру және барлық базалық шығындар үшін кем дегенде айына 450 мың теңге қажет.
  • Барлық базалық шығындарды қанағаттандыру үшін Алматы мен Астанада жұмыс істейтіндердің жартысына жуығында (49%) шығындарды өтеу үшін жалақысы жете бермейді.
  • Сонымен қатар жұмыскелер мен қалалар арасында айтарлықтай теңсіздік байқалады - Алматыда қаржылық тапшылыққа тап болатындардың саны Астанаға қарағанда 4 есе жоғары.
  • Орташа тап өкілдеріне жалақылары 700 мыңнан 1.2 млн теңгеге дейін алатын жұмыскерлердің 4.4%-ы ғана жатады. Олардың күнделікті шығындары табыстарының 40-50%-ын құрайды.
  • Табыстары орташа деңгейден жоғары жұмыскерлердің үлесі жұмыспен қамтылған халық ішінде бар болғаны 2%- ғы ие.

Біржолғы зерттеулер


Тұтынушылық белсенділікӨмір сүру деңгейіАлександра Молчановская

Ең пайдалы ақпарат таратылымына жазылыңыз